برگزيده‌اي از كتاب

توليد ورمي‌كمپوست براي كشاورزي پايدار

تاليف: دكتر پي. كي. گوپتا

ترجمه: دكتر حسينعلي عليخاني و دكتر غلامرضا ثواقبي اعضاي هيات علمي دانشگاه تهران

انتشارات جهاد دانشگاهي واحد تهران

تابستان 1385

1. بر اساس برآوردها، تعداد 1800 كرم كه رقمي مطلوب در هر مترمكعب مي‌باشد، مي‌توانند ساليانه از هشتاد تن ضايعات آلي و مواد هوموسي تغذيه نمايند.
2. كرمها مي‌توانند در روز معادل نيمي از وزن خود تغذيه نمايند.
3. در طول دو تا چهار ماه تعداد كرمها مي‌توانند به دو برابر افزايش يابند.
4. در حدود 5 تا 10 درصد از مواد خورده شده به منظور ايجاد و رشد فعاليتهاي سوخت و ساز بافتهاي كرم جذب شده و بقيه آن به شكل مدفوع (كود ورمي‌كمپوست) دفع مي‌شود.
5. جدول مقايسه خصوصيات شيميايي كمپوست معمولي و ورمي‌كمپوست

توضيح: نيتروژن نيتراتي شكلي از نيتروژن كه بلافاصله توسط ريشه گياه قابل جذب است.

1. جدول دامنه وضع عناصر غذايي در ورمي كمپوست با استفاده از مواد و ضايعات آلي مختلف

1. برخي از دولتهاي ايالتي و محلي هند براي حمايت از امر بازيافت زباله، به راه‌اندازي محفظه‌هاي كرم در خانه‌ها يارانه اختصاص مي‌دهند.
2. طلاي سياه(مدفوع كرمي) كه با ارزش ترين نوع كود در بازار مي‌باشد همواره از ميزان تقاضاي خوبي برخوردار است و چون اين ماده از توليدات زيستي كرم تهيه شده است اين تقاضا همواره از سوي مصرف‌كنندگان ادامه خواهد داشت. تاكنون هيچ رقيب يا كارخانه‌اي كه دست ساز انسان باشد و بتواند ميزان عناصر طلاي سياه را به صورت طبيعي دو برابر نمايد، وجود ندارد.
3. براي انجام فرايند بر روي يك تن ماده آلي در هر روز، به هزار و پانصد مترمربع فضا و شش كارگر نياز است. با اين كار مي‌توان ساليانه حدود هفتاد تن ورمي كمپوست توليد نمود. فوايد عمده فنّاوري پرورش كرم در اقتصاد هند، عبارتند از:

9-1- استفاده موثر از زباله‌هاي غير سمي به عنوان منابع در جهت رسيدن به اهداف كشاورزي آلي

9-2- در كشور هند هيچ يك از مبادلات خارجي به مانند اين فنّاوري نمي‌باشد.

9-3- اين فنّاوري، از تواني در جهت كاهش وابستگي به انرژي‌هاي ورودي تجديدناپذير برخوردار مي‌باشند. همچنين جلوگيري يا كاهش واردات محصولاتي از قبيل كودهاي شيميايي و آفت‌كشها را بدنبال دارد.

9-4- اين فنّاوري توان تبديل زمين‌هاي باير به زمين‌هايي حاصلخيز را دارا است.

9-5- كاربرد بهينه از زمين، نيروي كار و آب در كشاورزي پايدار

9-6- حفاظت موثر از محيط زيست

9-7- افزايش كيفيت محصولات كشاورزي كه باعث به وجود آمدن قيمتهاي بهتر در بازار مي‌گردد.

1. حشره‌كشهاي آلي(ورم تي) سريعتر از هر آفت كش ديگري در بازار به فروش مي‌رسد. بسياري از مدارس ابتدايي به استفاده از محلول رقيق شده ورم تي به عنوان حشره‌كش روي آورده‌اند زيرا حاوي مواد كاملاَ آلي حشره‌كشي است كه بر خلاف ديگر حشره‌كشها فاقد خطرات و مواد سرطان‌زا مي‌باشد.
2. كرم همان موجودي است كه ارسطو به آن لقب روده زمين داده است.

1. سوپ مغذي توليد شده از كرمهاي كمپوستي:

نوع جديدي از يك مايع خوراكي حاصل از كرمهاي خاكي در بازار موجود است و همانقدر كه سوپ براي انسانها غذايي مفيد است اين خوراك براي گياهان، درختان، سبزيجات و ميوه‌جات نيز مفيد مي‌باشد. اين مايع خوراكي، چاي كمپوست هوازي نام دارد كه محصولي جديد براي مبارزه با بيماريهايي از قبيل: پژمردگي گوجه فرنگي، كپك انگور و كدو و لكه‌هاي سياه گل رز ايجاد مي‌كند. اين مايع همچنين باعث افزايش رشد گياهان نيز مي‌شود. اين كار مانند مايكروسافت در فنّاوري باغداري و كشاورزي عمل مي‌كند. تصور كنيد كه بتوان چمن و بوته‌زاري زيبا و سبزيجات و ميوه‌جاتي سالم آنهم با قيمتي ارزان و محصولي مناسب براي محيط زيست ايجاد كرد.

1. براي هر صد كيلوگرم خاك اره حدوداَ به يك كيلو نيتروژن نياز است.
2. اگر كرم مجبور به زندگي در ميان زباله‌هايي باشد كه خود توليد نموده، در اينصورت نمي‌تواند به حيات سالم خود ادامه دهد. بنابراين بايد بستر را بطور مرتب عوض كرده و اجازه ندهيم كه مدفوع كرم به ماده‌اي سمي براي كرم‌هاي درون محفظه تبديل شود.
3. كرمهاي قرمز تحت شرايط مطلوب مي‌توانند در يك روز حتي معادل وزن خود از زباله‌ها و بستر مصرف نمايند. اما بطور متوسط براي بازيافت هر يك كيلو گرم زباله غذايي در طول 24 ساعت حدوداَ به دو كيلوگرم كرم خاكي نياز است.( اين مقدار كرم براي فرايند بروي زباله‌هاي غذايي و بستر به حدود 8 فوت مكعب نياز دارند.( دو فوت مكعب براي هر1000 كرم)
4. هنگامي كه ورمي‌كمپوست بيش از اندازه اسيدي باشد مي‌توان با افزودن پوستهاي خرد شده تخم مرغ آنرا تعديل نمود.
5. جدول رفع مشكلات در توليد ورمي كمپوست

1. كرمهاي خاكي به عنوان راكتورهاي بيولوژيكي طبيعي شگفت انگيز فعاليت‌هاي زير را انجام مي‌دهند:

18-1- كرمهاي خاكي، بيو راكتورهاي لوله‌اي شكلي هستند كه زباله‌هاي آلي را بلعيده و با كمك ريز جامعه گياهي روده خود، آن را فرآوري مي‌نمايند. سپس ماده فرآوري شده را بصورت مدفوع كرمي كه يك كود زيستي موثر براي خاك مي‌باشد، دفع مي‌كنند.

18-2- كرمها راكتورهاي بيولوژيكي ايزوترمال(همدما) مي‌باشند. تمام زيست فرايندها نسبت به دماهاي بالا، حساس مي‌باشند. كرمهاي خاكي داراي مكانيزمي بديع در تنظيم درجه حرارت هستند.

18-3- كرمها، PH را درون روده خود تعديل مي‌نمايند. تمام آنزيمها در يك طيف بسيار محدود PH از فعاليت بالايي برخوردارند.

18-4- در نزديكي انتهاي بدن كرم كه از آنجا عمل دفع انجام مي‌گردد، يك سنگدان وجود دارد. اين سنگدان يك آسياب كلوئيدي است كه در آن، غذا به ذراتي كوچكتر از دو ميكرون تبديل مي‌شود و بنابراين سطح ويژه عظيمي براي هجوم ميكروبي فراهم مي‌نمايد.

18-5- كرمهاي خاكي آنزيمهاي گوناگوني از قبيل پروتئاز، ليپاز، آميلاز، سلولاز، ليگناز و كيتيناز توليد مي‌كنند. اين آنزيمها در محيطي كه PH آن بطور قابل توجهي ثابت باشد عمل مي‌كنند، در سرتاسر روده كرم، ميزان PH تنها بين 3/6 و 3/7 تغيير مي‌كند. بنابراين كرمهاي خاكي قادرند كه كمپلكسهاي زيست پليمري را كه تجزيه آنها از طرق ديگر دشوار است. براحتي تجزيه زيستي نمايند.

18-6- كرمها مي‌توانند اكسيژن را از هوا جذب كرده و آن را براي ريزجامعه گياهي موجود درون روده خود تامين نمايند. بنابراين موجب بروز فرايندهاي هوازي گوناگوني در تثبيت زباله و از بين بردن عوامل بيماري‌زاي خاك مي‌شوند.

18-7- كرمهاي خاكي با تامين شرايط ايده آلي از غذا، رطوبت و هوا براي باكتري‌هاي تثبيت كننده نيتروژن، فعاليت تثبيت نيتروژن را افزايش مي‌دهند. بنابراين گياهان مي‌توانند بدون استفاده از هيچگونه افزودن مصنوعي نيتروژن، به بار بنشينند. با افزايش توانايي كرمهاي خاكي در توليد فسفاتازها، نياز نسبتاَ كم فسفري نيز مرتفع مي‌شود.

18-8- انرژي لازم در تمام اين فرايندها از خارج تامين نمي‌شود بلكه اين انرژي ناشي از اكسايش زيستي بسيار كارآمد زباله‌ها با حداقل تغيير در گرماي زباله ناشي مي‌شود.

1. كرمهاي قرمز پس از گذشت 4 تا 6 هفته به بلوغ جنسي مي‌رسند. و آماده توليد مثل مي‌شوند.
2. كرمهاي قرمز جانوراني هرمافروديت مي‌باشند يعني اندامهاي نر و مادگي را تواماَ دارا هستند اما براي انجام جفتگيري به يك كرم ديگر نيز نياز دارند. پس از جفتگيري انتهاي هر دو كرم مسدود شده و يك كوكون شبيه ليمو تشكيل مي‌شود و تقريباَ پس از سه هفته دو نوزاد كرم يا بيشتر از يك انتهاي كوكون خارج مي‌شوند.
3. سرعت تكثير كرمهاي خاكي بيش از خرگوشهاست. حدود پنج كيلوگرم پس از گذشت دو سال به دو تن افزايش پيدا مي‌كند.
4. يك كرم بالغ تحت شرايط مطلوب قادر است كه هر هفت تا ده روز(يك بار) يك عدد كوكون توليد كند.
5. همزمان با رشد نوزاد كرم، رنگ آنها نيز تغيير مي‌كند. از زرد كمرنگ به سفيد و قهوه‌اي مايل به قرمز در مي‌آيند و با استفاده از يك ذره بين مي‌توان حتي رگ خوني قرمز شفاف كرم را نيز ديد. خون كرم بطور شگفت‌انگيزي شبيه به خون انسان و درست با همان عملكرد يعني داراي هموگلوبين سرشار از آهن بوده و وظيفه انتقال اكسيژن را بر عهده دارد.
6. وضعيت غير فعال: مقاومت كوكونها در برابر خشكي و هواي بيش از اندازه سرد يا گرم بسيار بيشتر از مقاومت خود كرم است و به هنگام مساعد شدن شرايط است كه نوزاد كرم از كوكون بيرون مي‌آيد.
7. طول عمر كرمها بسته به نوع آنها و وضعيت اكولوژيكي بين سه تا هفت سال متغير است.
8. حدود 85 درصد از وزن كرمهاي خاكي را آب تشكيل مي‌دهد. عمل جذب و دفع آب از طريق ديواره بدن كرم انجام مي‌گيرد.
9. شايد بتوان گفت در كل جهان، گونه آيزينيا فوتيدا از كرمهاي خاكي بيشترين مورد استفاده در فنّاوري توليد كود كرمي و توليد ورمي كمپوست دارد. زيرا اين كرمها نياز به مراقبت كمتري دارند.
10. براي تبديل زباله به كود در فضاي باز مواد به صورت لايه‌اي با ضخامت 30 سانتي متر پهن كرده و آن را تقريباَ يك روز در معرض تابش نور خورشيد قرار داد. اين كار باعث از بين رفتن بسياري موجودات غير ضروري و نامطلوب مي‌گردد. همچنين بوي بد آن نيز از بين مي‌رود.
11. پس از گذشت حدود شش هفته ورمي كمپوست و مدفوع كرمي براي برداشت آماده مي‌شود. پس از سه الي چهار ماه مي‌توان مدفوع كرمي را برداشت كرد.
12. براي غربال كردن، مي‌توان از يك توري دو ميلي متري گالوانيزه استفاده كرد. از آنجايي كه نور خورشيد، ميزان نيتروژن را در كمپوست كاهش مي‌دهد. بنابراين نبايد آن را در معرض نور قرار داد.
13. بستري با ابعاد يك متر در يك متر و با ارتفاع نيم متر، به 30 الي 40 كيلوگرم خوراك و ماده بستري نياز دارد. اين مقدار براي 1000 تا 1500 كرم خاكي كافي است كه تكثير شده و عمل كمپوست سازي را از لايه‌هاي بالايي آغاز مي كنند.
14. ورمي كمپوست حاوي پنج برابر نيتروژن، هفت برابر فسفر، يازده برابر پتاسيم و دو برابر منيزيم و كلسيم بيشتر از كود دامي است. بعلاوه اين عناصر به گونه‌اي است كه به آساني توسط گياهان جذب مي‌شوند.

با احترام

خسرو سلجوقي

عضو هيات علمي بازنشسته معاونت برنامه­ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري و

                                                          موسسين خوشه زمين سالم